Zaraza ziemniaczana na pomidorach

Zaraza ziemniaczana na pomidorach

Zaraza ziemniaczana na pomidorach potrafi pojawić się niemal bez zapowiedzi i w kilka dni zmienić zdrowe, zielone krzaki w smutne rośliny z brunatnymi liśćmi. Największe ryzyko występuje podczas wilgotnej, dość chłodnej pogody, szczególnie gdy deszcz przeplata się z ciepłymi dniami. Czy da się uratować pomidory? Czasem tak, lecz trzeba reagować szybko, uważnie oglądać rośliny i nie czekać, aż choroba obejmie cały ogród. Najważniejsze są pierwsze objawy, bo właśnie wtedy można jeszcze ograniczyć straty i ocalić część plonu.

 

Jak rozpoznać zarazę ziemniaczaną na pomidorach

Pierwsze objawy bywają niepozorne. Na liściach powstają nieregularne, lekko wodniste plamy, które po pewnym czasie stają się oliwkowe albo brunatne. Najczęściej zaczyna się od dolnych partii krzaka, ponieważ właśnie tam dłużej utrzymuje się wilgoć. Liść nie zawsze od razu zasycha. Czasem wygląda jedynie na przybrudzony, jakby ktoś dotknął go mokrą ziemią.

Po wilgotnej nocy na spodniej stronie liści może pojawić się jasny, delikatny nalot. To bardzo ważny sygnał. Wielu ogrodników zauważa go dopiero rano, zanim słońce wysuszy roślinę. Później choroba przenosi się na łodygi, gdzie tworzą się ciemne, wydłużone przebarwienia. Pędy słabną. Kwiaty mogą opadać, a młode owoce przestają się prawidłowo rozwijać. Na pomidorach pojawiają się twarde, brunatne plamy, zwykle bez wyraźnej granicy. Z czasem zajmują większą część skórki i wnikają do środka. Owoc może wyglądać dobrze z jednej strony, a z drugiej być już silnie porażony. Nie należy go zostawiać na krzaku z nadzieją, że jeszcze dojrzeje. Zazwyczaj staje się źródłem kolejnych zarodników i przyspiesza rozwój problemu.

Zarazę można pomylić z alternariozą, niedoborem składników albo poparzeniem słonecznym. Różnica tkwi głównie w tempie rozwoju. Zaraza ziemniaczana postępuje szybko, szczególnie podczas deszczowej pogody. Jednego dnia widać kilka plam, po dwóch kolejnych cały fragment rośliny jest ciemny. To nie jest reguła bez wyjątków, ale właśnie ta gwałtowność powinna wzbudzić czujność.

 

Skąd bierze się zaraza ziemniaczana na pomidorach?

Za chorobę odpowiada organizm *Phytophthora infestans*, który rozwija się doskonale w wilgotnym środowisku. Poraża ziemniaki i pomidory, dlatego obecność chorych ziemniaków w pobliżu zwiększa ryzyko infekcji. Zarodniki mogą być przenoszone przez wiatr na znaczne odległości. Nie wystarczy więc mieć czysty ogród. Czasem choroba przylatuje z działki obok albo z pola znajdującego się dalej. Najbardziej niebezpieczne są okresy, gdy temperatura nie jest bardzo wysoka, a liście pozostają mokre przez kilka godzin. Długotrwała rosa także sprzyja infekcji. Podobnie podlewanie krzaków z góry, zwłaszcza wieczorem. Woda zatrzymuje się między liśćmi, noc jest chłodniejsza i powstają warunki, które patogen wykorzystuje bez większego trudu. Gęsto posadzone pomidory schną wolniej po deszczu. Powietrze słabo krąży, dolne liście dotykają ziemi, a środek krzaka pozostaje długo wilgotny.

Ładne, bujne rośliny mogą wtedy okazać się bardziej podatne niż krzaki prowadzone luźniej. Nadmiar azotu też nie pomaga. Pomidor tworzy dużo miękkiej zielonej masy, ale tkanki są mniej odporne i łatwiej ulegają porażeniu. Znaczenie ma również odmiana. Niektóre pomidory wykazują większą tolerancję na zarazę, inne chorują szybko i mocno. Odporność nie oznacza jednak pełnej ochrony. Nawet wytrzymalsza odmiana może zostać zniszczona, gdy przez wiele dni pada, a temperatura utrzymuje się na poziomie sprzyjającym rozwojowi choroby. Pogoda potrafi przeważyć. I to mocno.

 

Jak zahamować zarazę ziemniaczaną na pomidorach

Po zauważeniu pierwszych zmian trzeba usunąć porażone liście. Najlepiej zrobić to w suchy dzień, delikatnie, bez potrząsania krzakiem. Sekator powinien być czysty, a po zakończeniu pracy warto go zdezynfekować. Chorych części nie wrzuca się do zwykłego kompostu, ponieważ patogen może przetrwać w resztkach. Bezpieczniej umieścić je w szczelnym worku i usunąć zgodnie z lokalnymi zasadami odbioru odpadów zielonych. Jeżeli porażenie obejmuje pojedyncze liście, roślina ma jeszcze szansę. Trzeba poprawić przewiew, usunąć dolne partie stykające się z podłożem i ograniczyć zwilżanie liści. Pomidory podlewa się bezpośrednio przy ziemi, rano. Rano, nie wieczorem. Dzięki temu wilgoć nie utrzymuje się przez całą noc.

Gdy choroba zajmuje łodygi oraz wiele liści, samo obrywanie może nie wystarczyć. W uprawie amatorskiej stosuje się preparaty dopuszczone do ochrony pomidorów przed zarazą ziemniaczaną. Przed użyciem trzeba sprawdzić aktualną etykietę środka, jego przeznaczenie, dawkowanie i okres karencji. Nie należy mieszać produktów na własną rękę. Więcej nie znaczy skuteczniej, a zbyt wysokie stężenie może poparzyć roślinę albo stworzyć zagrożenie dla człowieka i środowiska.

Domowe opryski z drożdży, czosnku czy mleka są popularne, lecz nie powinny być traktowane jak pewne leczenie rozwiniętej zarazy. Mogą pełnić funkcję wspomagającą, zwłaszcza przed infekcją lub przy bardzo małej presji choroby. Kiedy plamy pojawiają się na owocach i pędach, potrzeba bardziej zdecydowanego działania. Czasem najlepszą decyzją jest usunięcie całego krzaka, aby chronić sąsiednie rośliny.

 

Zaraza ziemniaczana na pomidorach a bezpieczeństwo owoców

Zdrowo wyglądające owoce z porażonego krzaka można zebrać wcześniej, zanim choroba je obejmie. Powinny być twarde, bez plam, pęknięć i oznak gnicia. Warto dokładnie je umyć, osuszyć oraz obserwować podczas dojrzewania w domu. Jeśli pojawi się brunatna zmiana, owoc trzeba wyrzucić. Plamy mogą ujawnić się dopiero po kilku dniach. Pomidory z wyraźnymi objawami zarazy nie nadają się do jedzenia. Nie wystarczy wyciąć ciemnego fragmentu, ponieważ zmiany mogą sięgać głębiej niż widać na skórce. Porażony owoc szybko ulega wtórnemu gniciu. Mogą rozwijać się na nim inne drobnoustroje, a smak i struktura miąższu wyraźnie się pogarszają. Nie warto również przerabiać chorych pomidorów na sos, przecier czy sok.

Obróbka cieplna nie sprawia, że zepsuty surowiec nagle staje się dobry. Do przetworów wybiera się owoce zdrowe, jędrne i pozbawione podejrzanych przebarwień. To prosta zasada, choć szkoda plonów potrafi skłaniać do ryzykownych pomysłów. Zielone pomidory zebrane z chorej rośliny można pozostawić do dojrzewania oddzielnie od zdrowych. Dobrze jest rozłożyć je w jednej warstwie, a nie zamykać w wilgotnym pojemniku. Co kilka dni trzeba je obejrzeć. Jeden psujący się owoc może szybko zabrudzić i pokryć wtórną pleśnią pozostałe. Trochę zachodu, ale część zbioru często udaje się uratować.

 

Jak zapobiegać zarazie ziemniaczanej na pomidorach

Profilaktyka zaczyna się jeszcze przed posadzeniem rozsady. Pomidory powinny rosnąć w miejscu słonecznym, przewiewnym i możliwie osłoniętym przed długotrwałym deszczem. Tunel lub daszek nad grządką ogranicza moczenie liści, choć nie zastępuje wietrzenia. Zamknięty, zaparowany tunel może stworzyć równie dobre warunki dla choroby jak deszczowa rabata. Krzaków nie sadzi się zbyt blisko. Dokładny rozstaw zależy od odmiany i sposobu prowadzenia, ale liście dorosłych roślin nie powinny tworzyć zwartej ściany. Wysokie pomidory warto prowadzić na jeden lub dwa pędy. Regularne usuwanie wilków zmniejsza zagęszczenie, jednak nie można jednorazowo ogołocić całej rośliny. Pomidor potrzebuje liści do odżywiania owoców.

Podlewanie ma ogromne znaczenie. Wodę kieruje się pod korzeń, bez rozpryskiwania ziemi na dolne liście. Pomaga ściółka ze słomy, skoszonej i podsuszonej trawy albo innego czystego materiału. Warstwa ściółki stabilizuje wilgotność podłoża, ogranicza kontakt liści z ziemią i utrudnia rozchlapywanie kropli podczas ulewy. Nie powinno się uprawiać pomidorów rok po roku w tym samym miejscu, szczególnie gdy poprzedni sezon zakończył się silnym porażeniem. Warto usuwać samosiewy ziemniaków, resztki bulw i chore liście. Paliki, klipsy oraz narzędzia dobrze jest umyć po sezonie. Niby drobiazg, lecz właśnie takie drobiazgi tworzą ochronę. W czasie pogody sprzyjającej infekcji rośliny trzeba oglądać często, nawet codziennie. Szczególną uwagę warto zwracać na liście przy ziemi i miejsca ukryte w środku krzaka. Szybka reakcja daje największą szansę na zachowanie plonu.

Gdy zaraza ziemniaczana na pomidorach opanuje łodygi, liście i owoce, możliwości stają się ograniczone. Lepiej zauważyć jedną plamkę za wcześnie niż cały krzak za późno. Zaraza ziemniaczana jest jedną z tych chorób, które uczą ogrodnika cierpliwości, ale też zdecydowania. Nie każdy sezon będzie idealny. Czasem mimo daszka, rozsądnego podlewania i regularnego usuwania liści pogoda stworzy warunki tak dobre dla patogenu, że część roślin zachoruje. Nie oznacza to porażki. W kolejnym roku można posadzić pomidory luźniej, wybrać wcześniejsze odmiany, poprawić wentylację i rozpocząć ochronę wcześniej. Ogród rzadko działa według sztywnego planu. Trochę obserwacji, trochę doświadczenia… i często da się zebrać naprawdę dużo zdrowych owoców.

 

Najważniejsze informacje o zarazie ziemniaczanej na pomidorach

• Zarazę ziemniaczaną na pomidorach wywołuje organizm grzybopodobny Phytophthora infestans.
• Choroba rozwija się szczególnie szybko podczas wilgotnej pogody, gdy liście pozostają mokre przez wiele godzin.
• Pierwszym objawem są zwykle nieregularne, wodniste lub brunatne plamy pojawiające się na liściach.
• Ciemne zmiany mogą z czasem objąć także łodygi oraz owoce pomidorów.
• Porażone części roślin trzeba szybko usuwać, a krzakom zapewnić lepszy przepływ powietrza.
• Pomidory najlepiej podlewać bezpośrednio przy ziemi, unikając moczenia liści i łodyg.
• W zapobieganiu chorobie pomaga odpowiedni rozstaw roślin, regularna obserwacja uprawy, zmianowanie oraz wybieranie odmian o podwyższonej tolerancji.

 

FAQ – zaraza ziemniaczana na pomidorach

Jak rozpoznać zarazę ziemniaczaną na pomidorach?

Na liściach pojawiają się nieregularne, brunatne lub wodniste plamy, a przy wysokiej wilgotności od spodu może być widoczny jasny nalot. Ciemne zmiany rozwijają się również na łodygach i owocach.

Czy pomidory zaatakowane przez zarazę można uratować?

Roślinę można próbować uratować, gdy choroba obejmuje jedynie pojedyncze liście. Porażone części trzeba usunąć, ograniczyć wilgoć i regularnie sprawdzać, czy nie powstają kolejne plamy.

Czy zaraza ziemniaczana przechodzi z ziemniaków na pomidory?

Ziemniaki i pomidory są atakowane przez ten sam patogen. Zarodniki mogą być przenoszone przez wiatr, dlatego chore ziemniaki rosnące w pobliżu zwiększają ryzyko infekcji pomidorów.

Kiedy najczęściej pojawia się zaraza ziemniaczana na pomidorach?

Choroba najczęściej rozwija się podczas wilgotnych, umiarkowanie ciepłych okresów. Sprzyjają jej częste opady, obfita rosa i długotrwałe zwilżenie liści.

Czy oprysk z drożdży zwalczy zarazę ziemniaczaną?

Domowy oprysk z drożdży nie daje pewności zwalczenia rozwiniętej choroby. Może być traktowany jedynie jako zabieg wspomagający, a nie zamiennik właściwej ochrony i usuwania porażonych części.

Czy można jeść pomidory z krzaka porażonego zarazą?

Zdrowo wyglądające owoce można zebrać i obserwować podczas dojrzewania. Pomidory z brunatnymi plamami, miękkimi fragmentami albo oznakami gnicia należy wyrzucić.

Jak zapobiegać zarazie ziemniaczanej na pomidorach?

Rośliny należy sadzić w odpowiednich odstępach, podlewać przy ziemi i chronić liście przed długotrwałym zamoczeniem. Pomaga również usuwanie dolnych liści, zmianowanie oraz szybkie reagowanie na pierwsze objawy.

Źródło: 

https://www.rhs.org.uk/disease/tomato-blight